Gruzińska supra

Od 22 marca 2017 r. supra (სუფრა), czyli tradycyjna uczta gruzińska, znajduje się na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO (Intangible Cultural Heritage List). Skąd to duże wyróżnienie? Postaramy się przybliżyć, czym jest gruzińska supra i dlaczego zajmuje tak ważne miejsce w tradycji i kulturze Gruzji.

Istnieją dwa rodzaje supry: radosna (ლხინის სუფრა lchinis supra), zwana keipi, oraz smutna supra (ჭირის სუფრა cziris supra), zwana kelechi, która odbywa się po pogrzebie. Po gruzińsku supra oznacza „obrus”. Słowo to występuje także w językach: arabskim, tureckim oraz perskim i oznacza miejsce/nakrycie, przy którym spożywa się posiłek. Tradycja sofre (سفره), bo tak to słowo brzmi w języku perskim, sięga czasów starożytnych. Więcej na ten temat można przeczytać na stronie Encyclopaedia Iranica.

Niezależnie od jej wielkości i rodzaju, suprę zawsze prowadzi tamada, czyli mistrz toastów, który wygłasza toasty podczas uczty. Tamada jest wybierany przez gości bankietowych lub przez gospodarza. Dobry tamada musi posiadać doskonałe zdolności oratorskie, a także być w stanie spożyć znaczną ilość alkoholu, bez okazywania oznak jego nadużycia.

Niko Pirosmani. Feast at Gvimradze /The State Museum of Fine Arts of Georgia/

Supra to oczywiście pyszne jedzenie, ale przede wszystkim wino i toasty. Z wygłaszaniem toastów związanych jest wiele rytuałów. Podczas posiłku tamada proponuje toast, a następnie wypowiada się na określony temat. Goście podnoszą kieliszki, ale jeszcze nie piją. Po przemówieniu tamady toast może być kontynuowany przez obecnych gości, zwykle w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Podczas wygłaszania toastów można jeść, ale rozmowa jest zabroniona. Gdy wszyscy chętni wypowiedzą się już na dany temat, tamada proponuje nowy toast, a cała procedura rozpoczyna się od nowa. Niektóre z ważniejszych toastów lub toasty za zmarłych wymagają wypicia wina do dna na znak szacunku (toast do dna to po gruzińsku: ბოლომდე bolomde), ale tradycja nakazuje, aby pić po trochu podczas posiłku.


Oto kilka zasad obowiązujących podczas supry

Nie możesz się napić wina dopóki tamada nie wygłosi swojego toastu i sam się nie napije.

Nigdy nie proponuj innego toastu, chyba że otrzymasz zgodę: jest to obraza dla tamady.

Czasem tamada mówi do jednej z osób ალავერდი alawerdi. Oznacza to, że została ona wybrana, aby rozwinąć toast. Wszyscy inni obecni następnie piją wino z tej samej okazji.

Choć niektórym mieszkańcom Zachodu zwyczaj ten może się wydawać dziwaczny, Gruzini bardzo poważnie traktują tradycyjne wznoszenie toastu. Jest w tym i struktura, i równowaga. Z moich obserwacji wynika, że Gruzini nie potrafią wypić wina bez wznoszenia toastu, nawet podczas zwykłego obiadu lub kolacji.

Etykieta

Toasty są wznoszone winem (zazwyczaj) lub brandy (czasami, lokalnym lub importowanym) i niczym innym – wznoszenie toastu piwem jest zniewagą!

Jeśli toast jest wznoszony za ciebie, poczekaj, aż tamada skończy mówić, a następnie wstań i mu podziękuj. Następnie poczekaj, aż pozostali uczestnicy biesiady skończą, zanim wypijesz wino do dna. Jeśli tamada powie alawerdi, powinieneś rozwinąć jego toast. Jeśli podczas posiłku wielki baran lub kozi róg (zwany chanci) zostanie wniesiony i napełniony winem, wtedy honorowy gość – możesz nim być ty – musi wypić z niego wino aż do dna. Rogu z winem nie można odstawić, gdyż się wyleje.

Właściwa odpowiedź na gruziński toast to გაუმარჯოს gaumardżos, co oznacza dosłownie „zwycięstwo”, a w rzeczywistości to odpowiednik polskiego „na zdrowie”.

Bezpośrednio po toaście, ludzie stukają się kieliszkami z tamadą. Zwykle, gdy obecny jest cudzoziemiec, tamada zaczyna od toastu, w którym życzy sobie długotrwałej przyjaźni z nim.

Często wymieniane są tradycje i wartości narodowe. Każdy cudzoziemiec słyszy, że jest dobrym reprezentantem swojego kraju i powinien być z tego dumny. Drugi toast wznosi się za kraj pochodzenia gości, ich rodziny lub ogólnie za rodzinę. Obowiązkowo wznosi się toast za matki, podobnie jak za przyjaźń, zmarłych krewnych, obecne i przyszłe dzieci, pokój, miłość i gospodynię.

Pomnik tamady w Tbilisi/fot. MS

Tamada może połączyć kilka tematów w jeden toast lub podzielić je na kilka toastów. Im więcej osób jest obecnych, tym bardziej formalne są toasty. Wieczorami, w obecności bliskich przyjaciół, toasty są często dowcipne i krótkie. Procedura wznoszenia toastów przyjmuje różne schematy, które są dostosowywane do konkretnej okazji. Podczas wznoszenia toastów można zademonstrować swoją elokwencję, umiejętności oratorskie i poczucie humoru.

Na typowej lchinis supra (wesoły bankiet) z gośćmi, toasty wznosi się kolejno za:

(1) znajomych i przyjaciół,

(2) dobre samopoczucie gości, krewnych i przyjaciół,

(3) rodziny gości,

(4) rodziców i starsze pokolenia,

(5) umarłych i świętych (podczas tego toastu, wino nalewa się na kawałek chleba)

(6) za urodzone i jeszcze nienarodzone dzieci,

(7) kobiety obecne przy stole,

(8) miłość,

(9) matki gości,

(10) pokój na ziemi,

(11) gospodynię,

(12) tamadę.

Toast za gospodynię (zwykle tą, która przygotowała posiłek) jest zazwyczaj przedostatnim lub ostatnim toastem i jest zarazem sygnałem do „początku końca” wieczoru. Schemat całej biesiady wyznaczają więc poszczególne toasty. W pewnym sensie każdy wieczór odbywa się zgodnie ze schematem wznoszenia toastów. Chociaż sztuka ta jest dobrze znana od pokoleń, nie ma dokładnie takich samych toastów. Tamada wznosi podobne do siebie toasty, ale nie identyczne, co jest typowe dla wystąpień ustnych. Poszczególne toasty zależą od przemawiającego, jego postrzegania gustu odbiorców, a czasami od widocznej reakcji publiczności, która jest stale obserwowana.

Nie można wyuczyć się sztuki wznoszenia toastów; można jedynie stopniowo przyswajać wiedzę, słuchając innych. Jako że toasty są dużą atrakcją dla turystów, pojawiło się zapotrzebowanie na tamadów wygłaszających je po angielsku.

Jedzenie

Na stole gruzińskim podczas supry znajdziemy tradycyjne potrawy, takie jak chaczapuri (czyli placki z serem), lobiani (placki z fasolą), lobio (fasola w sosie), szaszłyki i mięso w innej postaci, czasem zupy, ziemniaki, itp. Charakterystyczna dla supry jest ogromna ilość jedzenia, które jest cały czas donoszone. Kolejne talerze z plackami są ciągle dostawiane, jeden na drugim, gdy już nie ma miejsca na stole. Nie jest dobrze zbyt szybko opróżnić talerz, gdyż wtedy gospodarz pomyśli, że gość jeszcze się nie najadł i zaproponuje dokładkę.

flickr.com/Carrie Kellenberger (CC BY 2.0)

Jednym słowem, wybierając się na suprę, trzeba pamiętać, że potrzebna jest mocna głowa i pojemny żołądek. Niezapomniane wrażenia są gwarantowane!

Na podstawie: The Food DictatorWikipedia, Interpress News oraz własnych doświadczeń.

One thought on “Gruzińska supra

Dodaj komentarz